Ilang mga kababaihan sa North Triangle o Brgy. Pag-asa, Quezon City ay pinagsusuntok ngayong umaga ng mga miyembro ng Barangay Peace, Security and Order (BPSO) na ipinadala diumano ni Barangay Kapitan Fermin Bilaos.

Nangyari ang insidente sa tapat ng Productivity Center ng San Roque Community Council kung saan sinubukang harangin at pigilan ng may 40 kababaihan ang mga miyembro ng BPSO na giniba ang pinto ng upisina sa pagpipilit na buksan ito upang tirhan daw ng mga ipinadala ni Kapitan na mga sundalong magbabantay sa nasabing lugar.

Ayon kay Myrna Lacdao, acting chairman ng San Roque Community Council na pinakamalaking organisasyon ng mga naninirahan sa nasabing komunidad, dalawang kasamahan nilang babae ang lubos na nasaktan nitong mga tauhan ni kapitan. Si Linda Sumayang sinuntok sa mukha at si Lovely Babon ay sa ulo naman. Samantala, ang isang kabataang kumukuha ng mga litrato, si Joeremi Loberamas, ay sinugod din nitong BPSO at pinagbantaang papatayin at ibuburol diumano doon sa San Roque.

Matagal na diumanong may alitan ang grupong SRCC at si kapitan. Isa sa sinasabing dahilan ay ang magkaibang posisyon sa proyektong Quezon City-Central Business District na naglalayong gawing sentro ng komersyo sa QC ang North at East Triangle.

May 16,000 pamilya sa North Triangle ang nakaambang malipat o mawalan ng tirahan at ikabubuhay na posibleng idulot ng nasabing proyekto. Noong itayo lang ang Trinoma sa lugar ay halos 7,000 pamilya ang nawalan ng tirahan doon. Balak diumanong matapos ang QC-CBD project sa taong 2010.

Ang posisyon ng SRCC ay magkahalong plano sa pagpapaunlad ng North at East Triangle bilang isang sonang komersyal at residensyal na may puwang para sa paninirahan at pang-ekonomiyang aktibidad ng nakaririwasa at ng mahihirap (high-end and low-end commercial and residential mixed-use development). Tatayuan ng medium rise building (MRB) para sa mga residente doon. Ang unang palapag ay gagamitin para sa negosyo o hanapbuhay ng mga residente. Sa paraang ito ay patuloy na makapanirahan sila doon.

Ayon kay Lacdao, “Maging ang asensadong lugar ay nangangailangan din ng mga maliliit na taong tulad namin. Kami ang mga karpintero, waitress, tindera, at iba pang nagbibigay ng lakas-paggawa na kailangan din sa pag-unlad. Mahirap man kami, kakayanin naming magbayad sa aming titirhan masiguro lamang ang makatao naming pamumuhay. Higit sa lahat, kami ay may karapatan din sa disenteng tahanan at makataong pamumuhay.” Maging ang National Urban Poor Coalition (NUPCO) at ang Institute for Popular Democracy ay kasama nilang naninindigan sa alternatibong isinusulong.

Samantala, ang kapitan naman ay sang-ayon sa plano ng Tri-Dev Commission na bigyan ng kompensasyon at ilipat na lang ang mga residente doon. Ang TriDev ay pinamumunuan ni Vice President Noli de Castro at ni Quezon City Mayor Sonny Belmonte.

Nangangamba ang mga residente laluna ang mga kababaihan ng SRCC na patuloy na malalagay sa panganib ang kanilang mga buhay hangga’t hindi binibigyang aksyon ng lokal na pamahalaan at ng TriDev Commission ang posisyon ng mga tao doon.

* Ang mga lugar na nasasakop sa Category B ay ayon sa napagkasunduan ng gobyerno at ng MILF. Ang category B o “special intervention areas” ay patungkol sa mga lugar na apektado ng kaguluhan (conflict) sa labas ng BJE at magiging paksa ng special socio-economic and cultural affirmative action na isasagawa ng gobyerno sa panahong magkaroon na ng plebisito nang hindi mas maaga sa 25 taon mula sa pagpirma sa comprehensive compact para tukuyin ang isyu sa kanilang pagkakapaloob sa BJE. Ang mga nasa listahan ng Category B na 1,459 barangay/munisipalidad sa Cotabato (North Cotabato), Lanao del Norte, Sultan Kudarat, South Cotabato, Sarangani, Davao del Sur, Davao Oriental, Compostela Valley, Zamboanga del Norte, Zamboanga Sibugay, Zamboanga del Sur, at Palawan ay isasalang pa sa mga susunod na negosasyon ng gobyerno at MILF.

* Ang territorial waters naman ng BJE ay aabot ng lampas sa BJE internal waters hanggang sa baselines ng Republika na Pilipinas sa timog-silangan at timog-kanluran ng mainland Mindanao. Lampas sa 15-kilometrong internal water ng BJE, ang gobyerno ng RP at ang BJE ay mayroong pinagsamang kapangyarihan, awtoridad at pamamahala sa mga lugar at sa mga may buhay man o wala na mga likas yamang naroroon. Ang detalye sa pamamahala ng territorial waters ay lalamnin sa gagawing kasunduan ng gobyerno at MILF.
 
* Ang hangganan ng territorial waters ay lampas ng 15-km internal waters ng BJE hanggang sa baseline ng gobyerno ng RP sa ilalim ng kasalukuyang mga batas. Ang timog at silangang bahagi ng BJE, ay may “demarcation line” na nagmumula sa Maguling Point, Palimbang, probinsya ng Sultan Kudarat hanggang sa straight baselines ng Pilipinas. Sa hilagang-kanlurang bahagi naman ang guhit ay nagmumula sa Little Sta. Cruz Island sa Zamboanga City hanggang sa Naris Point, Bataraza sa Palawan, at sa Kanlurang bahagi ay mula sa boundary ng Bataraza at Rizal hanggang sa straight baselines ng Pilipinas. Ang pinal na demarcation line ay tutukuyin ng bubuuing joint technical body na binubuo ng mga itinalagang kinatawan ng parehong partido, sa pakikipagkoordinasyon sa mga angkop na ahensya ng sentral na gobyerno ayon sa mga guidelines na nauna nang naisaad.

Ang demarcation at status ng BJE territorial waters ay pinal na matutukoy kasabay ng pagtukoy sa demarcation at pinal na status ng Category B ng BJE.

 
* Lahat ng maaaring panggalingan ng enerhiya, petrolyo, hydrocarbon, natural gas at iba pang mineral pati na ang “deposits” o “fields” na matatagpuan sa territorial waters ng BJE ay paghahatian ng gobyerno ng RP at ng BJE, na pabor sa huli, sa pamamagitan ng production sharing agreement o economic cooperative agreement.  Tulad ng nakasaad sa paragraph 5 at 6 sa Seksyon sa “Resources” ng MOA, ang hatian ng kukuhanin o kikitain ay 75% sa BJE (o Bangsamoro government) at 25% sa Central Government (gobyerno ng RP). 

* Ang parehong partido ay maaari lamang magsagawa ng mga natukoy na awtorisadong aktibidad sa territorial waters ayon sa MOA. Ang mga awtorisadong gawain o aktibidad na may kinalaman sa eksplorasyon at paggamit ng walang buhay (non-living) na mga likas yaman, pagsagawa ng mga siyentipikong pananaliksik sa karagatan, at proteksyon at preserbasyon ng marine environment ay isasagawa ayon sa pinagsamang batayang napagkasunduan ng dalawang partido. Ito ay maaaring sa porma ng production sharing agreement o joint development pact.   

* Ang itatatag na Joint Commission na bubuuin ng tig-isang kinatawan mula sa bawat partido at tutulungan ng mga adviser kung kinakailangan ang siyang tutukoy sa iba’t ibang paraan ng pagpapatupad at pagsasagawa sa mga Awtorisadong Gawain pati na ang mga napagkaisahang aksyon kapag nagkaroon ng hindi pagtupad sa kasunduan.  Isasagawa rin ng Komisyong ito ang iba pang mga gawain na maaaring ibigay rito ng mga partido kaugnay sa pagpapatupad ng pinag-isang pamamahala ng mga likas yaman.

2. Mula sa at makalipas ang pagpapalawak ng compact rights sa Bangsamoro homeland at sa kapangyarihan sa teritoryo para sa samasamang paggugubyerno ay sasakupin din ang ibang lugar na nasa ilalim sa proklamasyon para sa agrikultural at tirahan para sa Bangsamoro people, lahat ng mga maaaring ipagbiling lupa o ilipat ang pagmamay-ari nito sa iba, mga lupang pagmamay-ari ng lahat, timberlands kasama ang mga kasalukuyang civil and military reservations, parks, at iba’t ibang anyo ng lupa at tubig, kasama ang kakahuyang makikita sa loob ng BJE.

3. Ang prinsipyo ng pagkakapantay-pantay ng mga tao at respeto sa isa’t isa, maging ang prinsipyo sa protekson ng mga karapatan nilang sibil, pampulitika, pang-ekonomiya, at pangkultural ay paiiralin sa maaaring buuing political subdivision ng Bangsamoro territorial jurisdictions.

4. Para alamin ang mga limitasyon o boundary sa teritoryo, ang parehong partido ay nagkakaisa sa magkasamang pagtukoy ng geographic area na nakapaloob sa territorial border ng Bangsamoro homeland at teritoryo batay sa technical maps at mga datos na isinumite ng magkabilang panig.

(Nakatatlong pagdinig na sa Korte Suprema tungkol sa Memorandum of Agreement on Ancestral Domain (MOA-AD), kasama ang oral arguments, mula nang maglabas ito noong Agosto 4 ng TRO upang ipatigil ang pagpirma ng gobyerno sa kontrobersyal na Kasunduan. Sa pagdinig noong Agosto 29, binigyan ng Korte ng 20 araw ang nagsampa ng kaso at ang gobyerno upang magbigay ng buod ng kanilang posisyon sa kaso. Hiningi rin nito kay Solicitor General Devanadera, tagapagtanggol ng gobyerno, na isumite ang opisyal na pahayag mula sa Malakanyang na nagpapatunay na hindi na pipirmahan ng gobyerno ang MOA, ang awtoridad sa pagbiyahe ng government panel sa Malaysia noong Agosto 5 upang pirmahan sana ang MOA, at ang final draft ng MOA.)

Ang seksyon sa Teritoryo ang isa sa kontrobersyal na nilalaman ng draft MOA noong July 27, 2008:

1. Ang tinutukoy na Bangsamoro homeland at ang makasaysayang teritoryo nito ay ang mga lupain, karagatan, at kalawakang bumubuo o napapaloob sa rehiyong Mindanao-Sulu-Palawan. Subalit, may mga limitasyon dito ayon sa napagkaisahang iskedyul o mga kategorya. Tungo dito, ang gobyerno ng Pilipinas at ang MILF ay pumapasok sa sumusunod na istipulasyon:

· Maninindigan sa buo at pareho nilang pagpapatupad ng framework agreement sa teritoryo sa layuning maayos ang mga isyung nagmumula sa mga pinagkaisahang punto sa Ancestral Domain.

· Pagkumpirma sa kanilang pagkakaunawa na ang pareho nilang gustong abuting kasunduan sa teritoryo ng Bangsamoro partikular sa pagtukoy sa mga hangganan o boundary nito na makakaapekto sa mga lokal na yunit ng gobyerno ay patutungo sa konsolidasyon ng napagkasunduang teksto sa Ancestral Domain Strand.

· Pagkumpirma na ang sentro ng BJE ay syang bubuo sa kasalukuyang sakop ng ARMM, kasama ang mga munisipalidad ng Baloi, Munai, Nunungan, Pantar, Tagoloan at Tangkal sa probinsya ng Lanao del Norte na bumoto noong plebisito noong 2001 na mapabilang sa ARMM.

· Sa loob ng 12 buwan matapos mapirmahan ang MOA-AD, magkokondukta ng plebisito ang gobyerno para sa mga lugar na nakalista sa Category A o Annex ng MOA na bahagi ng framework agreement nang hindi binabago o ibinababa ang ibang mga rekisito ng naunang mga kasunduan. Tungo dito, sisikapin ng parehong partido na matapos ang negosasyon at maresolba ang mga isyu sa Comprehensive Pact sa loob ng 15 buwan mula sa pagkapirma ng MOA-AD. Ito ang nakapaloob sa Category A (ayon sa website ng MILF, at batay sa 2000 census):

SENTRO NG BJE – kasalukuyang erya ng ARMM at 6 na nabanggit na munisipalidad ng Lanao del Norte;

REGION IX. Buong Isabela City; Zamboanga City (Sacol Island) – Busay, Landang Gua, Landang Laum, Manalipa, Pasilmata, Tegtabon; Zamboanga del Sur – Dinas – Benuatan, East Miagpulao, Lucoban, Nian, Pisa-an, Sambulawan, Songayan, Tarakan; Zamboanga Sibugay – Mabuhay – Bangkaw-Bangkaw, Caliran, Pamansaan, Taguisan, Tandu-comot;

REGION X. Lanao del Norte –Bacolod – Babalayan Townsite, Dimarao, Pagayawan, Punod (Maliwanag) –, Iligan City – Digkilaan, Dulag, Hindang, Kalilangan, Lanipao, Mainit, Panoroganan, Rogongon –, buong Kauswagan, Kolambugan – Bubong, Lumbac, Matampay, Pagalungan, Pantaon, Small Banisilan –, buong Linamon, buong Magsaysay, Maigo – Inoma –, buong Matungao, buong Pantao Ragat, buong Poona Piagapo, buong Salvador, buong All Sapad, buong Sultan Naga Dimaporo, Tubod – Baris (Lumagculab); Bukidnon – Kalilangan – Panotolan;

REGION XII. Buong Cotabato City; Cotabato (North Cotabato) – Alamada – Dado, Guiling, Lower Dado, Macabasa, Mapurok, Pigcawaran; Aleosan – Dunguan, Lower Mingading, Luanan, Malapang, New Panay, Pagangan, Tapodoc; Banisilan – Gastay, Banisilan Poblacion, Busaon, Capayangan, Carugmanan, Kalawarig, Kiaring, Malinao, Miguel Macasarte, Pantar, Paradise, Pinamulaan, Poblacion II, Solama, Thailand, Tinimbacan, Timbao-Camalig, Wadya; Carmen – Aroman, Cadiis, General Luna, Katanayanan, Kibenes, Kitulaan, Langogan, Lanoon, Lumayong, Macabenban, Manarapan, Manili, Nasapian, Palanggalan, Pebpoloan, Tambad, Tupig; Buong Kabacan; M’lang — Dagong, Dungo-an, Gaunan; Matalam — Arakan, Central, Malamote, Ilian, Kidama, Kilada, Manubuan, Marbel, Patadon West, Poblacion, Taguranao, Tamped (Tampad), New Abra; Midsayap – Lomopog, Central Labas, Damatulan, Kadigasan, Kadingilan, Kapinpilan, Kudarangan, Macasendeg, Malingao, Mudseng, Nabalawag, Nes, Olandang, Rangaban, Salunayan, Sambulawan, Tugal, Tumbras, Upper Labas; Pigkawayan – Balacayon, Banucagon, Bulucaon, Buricain, Central Panaten, Datu Binasing, Datu Mantil, Kadingilan, Libungan Torreta, Lower Baguer, Lower Pangangkalan, Malagkit, Matilac, Midpapan II, Patot, Payong-payong, Simsiman, Tubon, Upper Baguer (Baguer), Upper Pangangkalan; Buong Pikit; President Roxas – Salat; Tulunan – Bacong, Daig, Damawato, Dungos, Galidan, Magbok, Popoyon; Sultan Kudarat – Buong Bagumbayan, Columbio, Esperanza, Kalamansig, Lambayong, Lebak, Lutayan, Palimbang, President Quirino, at Sen. Ninoy Aquino; Isulan – Bual, Lagandang, Laguilayan; at Palawan – buong Balabac at Bataraza.

Ang mga sumusunod ang inisyal na nilalaman ng kasunduang muntik nang mapirmahan kung hindi dahil sa Temporary Restraining Order (TRO) na inilabas ng Korte Suprema:

Konteksto ng Kasunduan:

Mga kasunduang pangkapayapaan, pagtigil ng alitan sa pagitan ng gobyerno at ng puwersa ng mga Moro, ganundin ang mga legal na batayan sa pagkilala sa mga katutubo. Kasama rito ang kasunduang pinirmahan sa pagitan ng gobyerno ng Pilipinas at ng Moro National Liberation Front sa Tripoli, Libya noong 1976 at ang pinal na kasunduang pinirmahan noong 1996 upang ipatupad ang nasabing kasunduan. Kabilang rin ang Tripoli Agreement sa pagitan ng gobyerno at Moro Islamic Liberation Front (MILF) at mga sumunod pang kasunduang pangkapayapaan ng dalawa;  Mga internasyunal maging nasyunal na deklarasyon at batas nagsasaad ng karapatan ng mga katutubo; Batas sa bansa na nagtatatag, nagtitibay, at nagpapalawak sa Autonomous Region in Muslim Mindanao;  at  ang pagpapatibay sa karapatang pumasok sa mga kasunduan o compact na nagmula sa rehimeng  dar-ul-mua’hada (o teritoryo sa ilalim ng isang kasunduan) at  dar-ul-sulh (o teritoryo sa ilalim ng isang kasunduang pangkapayapaan o“peace agreement“ ) na isang bahagi ng nature ng treaty device.

Nagkakasundo ang gobyerno at MILF sa mga sumusunod na konsepto at prinsipyo:

1. Karapatan ng mga Moro at mga katutubo ng Mindanao ang kilalanin ang kanilang sarili at tanggapin sila bilang “Bangsamoros,” o mga katutubo o orihinal na naninirahan sa Mindanao at karatig isla nito kasama na ang Palawan at arkipelago ng Sulu noong panahon ng kolonisasyon ng kanilang lahi, puro man ito o may halong ibang dugo/lahi.

2.Mahalaga ang pundasyon ng lupang tinubuan ng Bangsamoro sa pagtugon sa mga  pangkarapatan at pang-ekonomiyang pangangailangan ng mga tao doon gayundin sa kanilang pulitikal na hangarin. Ang teritoryong nasasakupan ng kapangyarihan at iba pang nabanggit na lugar bilang natural na yaman at patrimonya ng Bangsamoro ay kumakatawan sa sosyal, kultural, at pulitikal na identitad at prayd ng Bangsamoro. Nasa kanila ang eksklusibong pagmamay-ari sa kanilang lupang sinilangan sa bisa ng kanilang karapatan bilang naunang mga nanirahan sa lugar bago pa man ang kolonisasyon sa kanilang lugar (prior right). 

3.Ang kanunu-nunuang sakop ng kanilang kapangyarihan o lupain (ancestral domain) ay hindi bahagi ng pampublikong lupain (public domain) at sinasakop nito ang ancestral, komyunal, at customary na lupain, ang karagatan at mga likas yamang narito sa bisa ng kanilang ancestral rights batay sa kanilang katutubong titulo.

4.Ang karapatan sa sariling-paggugobyerno o pamamahala ng Bangsamoro ay nagmumula sa ancestral territoriality na unang ipinatupad sa ilalim ng kapangyarihang nariyan na sa kanila bago pa man ang kolonisasyon (suzerain authority) na nagmula sa mga sultan at ng Pat a Pangampong ku Ranaw. Ang gobyerno at MILF ay kinikilala na ang dulong layunin ng pagpapalakas/pagpapalawak sa lupang tinubuan ng Bangsamoro bilang isang teritoryo ay upang siguruhin ang kanilang identitad at posteridad (posterity), protektahan ang kanilang karapatan sa ari-arian at sa likas-yamang naroroon, at itatag ang sistema ng pamamahala na angkop at katanggap-tanggap sa kanila bilang natatangi at nakararaming naroroon na mga tao.

5.Muling pagsang-ayon sa commitment na parehong kikilalanin ng isa’t isa ang karapatan ng bawat isa sa identitad at sa pantay na kinatatayuan ng bawat isa sa isang pulitikal na komunidad. Ang proteksyon ng karapatang civil at kalayaan ng indibidwal sa kanyang relihiyon ay batayan sa kapayapaan at katarungan sa kabuuan ng kanilang relasyon sa isa’t isa.

6.Ang Bangsamoro Juridical Entity (BJE) ay may kapangyarihan sa Ancestral Domain at Ancestral lands, pati sa alienable at non-alienable lands na nakapaloob sa kanilang lupang tinubuan at katutubo o kanunuang kasaysayan (ancestral history), ganundin ang limitasyon o hangganan (delineation) sa ancestral domain/lands ng Bangsamoro people na naroon.

Ang karapatan sa ari-arian na ibinigay sa Bangsamoro sa pagpapalawak ng BJE ay kikilalanin at rerespetuhin na may pagsaalang-alang sa ika-9 na talata ng  seksyon ng MOA tungkol sa “resources.”

August 14, 2008

Kamakailan lamang bumulaga sa publiko ang diumano’y pipirmahang kasunduan ng gobryerno sa grupo ng Moro Islamic Liberation Front (MILF). Nag-aalala ang karamihan sa epektong maaaring idulot nitong kasunduan dahil marami ang mga madadagdag na bahagi ng Mindanao sa Autonomous Region in Muslim Mindanao (ARMM).

Matagal nang isinusulong ng mga Moro at ng iba pang mga katutubong siyang mga orihinal na nanirahan sa Mindanao na kilalanin sila ng gobyerno ng Pilipinas at ng lahat  bilang “Bangsamoro” na may kapangyarihang magdesisyon para sa kanilang mga sarili. Mahalaga ang pagkilalang ito para sa kanilang determinasyon na rin ng pang-pulitika, ekonomiya, sosyal, at pang-kultural na mga usaping nakaka-apekto sa kanila.

Masalimuot at sensitibong usapin ito na nangangailangan ng maayos na pagpapaliwanag hindi lamang sa mga naninirahan sa Mindanao kundi maging sa lahat ng mga Pilipino upang maintindihan ang mga dahilan sa labanan sa Mindanao at ang iba pang mga usapin dito.

Ang paglilihim sa mga kasunduang kaugnay sa magiging kinabukasan ng taga-Mindanao ay hindi makakatulong sa pag-ayos ng gusot o paglinaw sa mga ganitong sensitibong usapin. 

Marami sa Mindanao ay hindi orihinal na nanirahan doon, galing sila sa Visayas at Luzon. Subalit kung mauunawaan siguro nila ang puno’t dulo ng mga usapin tulad ng Tripoli Agreement noong 1976 na nagsusulong ng layuning magkaroon ng sariling identidad at awtonomiya ang ilang mga bahagi ng Mindanao pati na ang karatig isla nitong Palawan at Sulo ay baka matitiwasay rin ang kalooban nilang mapabilang sa ARMM o makagawa sila ng karampatang aksyon o apela batay sa kanilang posisyon sa usaping ito.

Ano nga ba ang tunay na dahilan at inilihim ang ganitong mga usapin? Pagpapalapad nga lang ba ito ng nasasakop ng ARMM o may iba pang nakakabit na mas malaking pulitikal na dahilan kung bakit pumapasok ang gobyerno sa ganitong kasunduan sa MILF? 

Dapat ilantad ng gobyerno kung ano ang mga pinirmahang kasunduan sa MILF. Ayon sa mga eksperto sa konstitusyon, wala naman raw dapat ikabahala ang mga tao dahil wala naman daw bisa ang anumang kasunduan kaugnay sa ARMM. Dapat diumanong dumaan baguhin muna ang Konstitusyon ng Pilipinas kaugnay sa mga isinusulong ng kasunduang pinirmahan ng gobyerno sa MILF.  Kung ganuon nga, dapat isa-publiko na ang nilalaman ng kasunduan at ipaliwanag ito sa mga tao.

(Sa susunod na isyu: mga mahahalagang bahagi ng GRP-MILF Memorandum of Agreement)

Nagkaroon akong muli ng pagkakataong makabisita sa ilang mga maralitang lungsod sa Metro Manila. Nakita kong kahit sa isang mayamang subdibisyon man, may mga maralita ring andoon, nakatago nga lang sila. Subalit, hindi kailanman man maitatago nang pangmatagalan ng mga pader sa subdibisyon na tumatakip sa pangit na hitsura ng mga tirahan ng maralita ang tunay na kalagayan ng mga nakatira doon. Ganito ang kalagayan sa ilang mga subdibisyon sa Paranaque. Ang kaibahan nga lang, mas maayos ang hitsura ng kanilang komunidad, dahil nasa loob sila ng subdibisyon. Hindi tulad sa mga taga-Parola, lalung-lalo na sa Isla Puting Bato sa Tondo kung saan karamihan ay nakatira na sa ibabaw ng dagat malapit sa “break water” na tinirhan na rin ng mga mahihirap.

Saan man sila naroroon, iisa ang kanilang mga karaingan – pagkain at serbisyo. Bigas ang pangunahing gusto nilang mabili. Kahit papaano, ang mga maralitang nasa subdibisyon ay may kakayahang makabili ng bigas ng NFA. Hindi tulad sa karamihan sa Isla Puting Bato na hirap na hirap makabili ng bigas ng NFA. Ang problema, magkaroon man sila ng perang pambili, hirap naman silang makabili dahil hindi sapat ang supply na binebenta sa lugar nila kung meron man doon. Marami rin sa mga maralita ay hindi talaga naaabot ng mga nagbebenta ng NFA rice. 

Nadaanan ko rin sa FTI sa Taguig ang haba ng pila ng mga tao para makabili ng bigas. Kung ang mga mahihirap sa Paranaque o sa ibang lugar sa Taguig ay bibili ng bigas, mamamasahe pa sila papuntang FTI para makabili doon kung sakaling maubusan sila ng bigas ng NFA na iniikot sa mga maralitang lugar.  Sa mahal ng pamasahe,  kalahating kilo na lang ang mabibili ng pera nilang sakto lang sanang pambili ng bigas.

Mahirap man sila, nangangailangan din sila ng kuryente. Subalit, mas mahal pa ang binabayaran nila sa kuryente kumpara sa may kaya sa buhay.  Sa isang lugar ng maralita uli sa Paranaque, may halos 500 pamilya doon ang nagbabayad ng P21 kada kilowatthour para sa kuryente. Doble ito ng dapat bayaran talaga sa Meralco kada kilowatthour. Bukod sa sobrang taas na ang binabayaran nila sa kuryente, hindi rin sila nakakatanggap ng P500 subsidyo para sa kuryente gayung nasa lifeline rate sila o mga kumukunsumo ng 100 kilowatthour kada buwan. 

Paanong nangyari ito? Nag-apply sa Meralco ang mga asosasyon ng residente sa lugar na ito upang makabitan na sila ng kuryente sa kanilang lugar. Ang kuryente kasing ginagamit nila ngayon ay binibili nila sa ibang mga may direktang koneksyon ng kuryente mula sa Meralco. P800 hanggang P1000 kada buwan ang average na binabayaran ng mga pamilya doon para sa kunsumo nila sa kuryente na hindi pa aabot marahil sa 100 kilowatthours.

Marami ang mga naghihirap na Pilipino. At ang state of the nation (SONA) ng Pangulo ay para diumano sa kanila. Ang mga nakaraan, kasalukuyan, at gagawin pang mga programa ay para sa mga mahihirap. Subalit, sa mga nangyayari, tila kulang sa “care” o pagpapahalaga ang gobyerno sa kanila. Sana masuring mabuti ang mga polisiya na nakakasakit laluna sa mga mahihirap. At maipatupad ng tama at maayos ang mga programang makakabenepisyo sa kanila. 

Napakahaba ng listahan ng mga isinisigaw ng taumbayan. Kaliwa’t kanan ang protesta, kaliwa’t kanan din ang kanilang “state of the nation address“ (SONA). Lahat ay nagsasabi ng malalang kahirapan. Lahat ay humihingi ng kagyat na kaginhawahan o immediate relief.

Isa na namang pagkilos ng mga maralita ang naganap noong gabi ng Hulyo 26 sa Camarin, Caloocan City.  Kaunti lamang ang mga taong naroroon noong nagsimula ang protesta ng 6 ng gabi. Marami roon ay mga drayber ng tricycle. Maya-maya pa ay nagdatingan na ang iba pang mga grupo.

“Tanggalin ang 12% VAT sa langis” ang pangunahing sigaw ng mga nagpoprotestang galing sa National Urban Poor Coalition, Lumaban Ka, Pagkakaisa ng mga Manggagawa sa Transportasyon, Alab Katipunan, at Akbayan. Kapansin-pansin ang pakikiisa ng mga motorista sa noise barrage na isinagawa doon, tila gustong basagin ng tunog ng mga busina ang tenga ng nasa Malakanyang na ayaw makinig sa hiling ng taumbayan.

Hindi lang diumano mga drayber ang apektado, kundi lahat. Hindi na sasapat ang kinikita nilang P100 kada araw sa pagtitinda at pamamasada dahil sa taas ng presyo ng gasolina, pamasahe, kuryente, at presyo ng ibang mga bilihin laluna ng bigas. Kahit na nga raw may natitirikan na sila ng kanilang tirahan at hindi tulad ng ibang mga maralitang lungsod na laging nahaharap sa demolisyon, mahirap pa rin ang kanilang kalagayan dahil wala silang sapat na pinagkakakitaan at maayos na serbisyo upang magkaroon ng isang makataon pamumuhay.

Matinding kahirapan ang sigaw ng mga maralita. Hindi na raw sila naniniwala sa SONA dahil puro salita lang ito at walang konkretong naidulot na kaginhawahan ang mga pangako ng pangulo sa kanyang SONA.

Tuloy-tuloy ang mga protesta. Maging ang mga taga-Tonsuya, Malabon ay may protesta rin sa gabi bago ng SONA ni GMA. Pinakita rin nila ang abang kalagayan nila laluna sa palupa at pabahay. Nahaharap sila lagi sa banta ng demolisyon. Subalit, dahil sa tindi ng krisis ngayon, hindi lang ito ang kanilang pangunahing problema. Higit sa lahat, ang kumakalam nilang sikmura ang kanilang iniintindi.

Ayon nga sa huling survey ng Social Weather Station, lalong tumaas ang bilang ng mga nagugutom na Pilipino ngayon. Bukod sa tirahan, matinding kagutuman din ang daing ng mga taga Parola, Damayang Lagi, at iba pang mga mahihirap na lugar. Ito’y dahil sa pagtaas ng presyo ng bigas at kahit na ang NFA rice na pinipilit nilang kayaning mabili ay hindi rin sapat ang supply para sa lahat ng mga naghihirap na Pinoy laluna dito sa Metro Manila kung saan noong 2006, ayon sa datos mismo ng gobyerno, ay halos 700,000 pamilya na ang iskwater.

Sa kabila ng mahal na pamasahe at pagkawala ng kikitain sa araw ng Hulyo 28, asahang dadagsa pa rin ang mga tao sa kalsada upang isigaw ang kanilang tunay na kalagayan ganundin ang kanilang mga kahilingan. Asahan din ang lalong pagdami ng mga kilos protesta sa mga komunidad dahil sa hindi na rin matiis ng mga tao ang manahimik na lang sa kanilang mga tahanan sa kabila ng pagkalam ng kanilang mga sikmura. Survival na ang pinag-uusapan dito. Wag na sana itong paabutin pa sa riot ng mga mamamayan.

.

Hindi pa pala natapos sa Annual Stockholders’ Meeting ng Meralco noong Mayo 27 ang alitan sa pagitan ng mga Lopez na siyang nananatiling may kontrol sa Meralco at ng nanghahamong si Winston Garcia na presidente ng Government Service Insurance System (GSIS) .

Bagama’t nanalo ang mga Lopez na muling makuha ang kontrol sa management at pagpapatakbo ng Meralco, hindi pa rin ito nakasisiguro na magiging madulas ang takbo ng operasyon nito dahil may nakabinbin pang pagpapatupad ng cease-and-desist order ng Securities and Exchange Commission (SEC) na ibinigay noong Stockholders’ Meeting. Inisyatiba ito ni Garcia upang hindi maupo ang mga Lopez o mapigilan diumano ang mga “dirty tactics” nito tulad ng paggamit ng proxy votes upang upang manalo sa botohan at makuhang muli ang kontrol sa Board of Trustees ng Meralco.

Malinaw ang interes ng mga Lopez kung patuloy man itong nagnanais na mapanatili ang kontrol sa Meralco. Bilang nasa pribadong sector, interes ng pamilya ang isinusulong nito.  Subalit hindi nangangahulugang ang interes nila ay nakakabuti rin sa interes ng mga konsyumer. Ang karanasan natin ang makakapagsabing hindi naging mabuti ang kalagayan ng mga konsyumer sa ilalim ng kontrol ng mga Lopez sa Meralco.

Ang nakapagtataka ay si Winston Garcia. Kaninong interes nga ba ang isinusulong nito? Bagama’t presidente siya ng Government Service Insurance System, isang pampublikong ahensya o ahensya para sa mga empleyado sa pampublikong sector – hindi naman nangangahulugang may basbas ng lahat ng empleyado ang pagpasok nito sa Meralco. 

Ayon sa grupong PS-LINK, samahan ng mga empleyado sa pampublikong sector, hindi naman daw nila napag-usapan bilang mga kontributor sa GSIS na bibili ng stocks sa Meralco ang GSIS o di kaya ay papalakihin pa ang mga stocks ng GSIS sa Meralco. 

Pera ng mga empleyado ng gobyerno, karamihan mga guro na mabababa ang sinasahod, ang ginagamit ni Garcia na pambili ng mga dagdag na shares upang makuha ang kontrol sa Meralco.  Ang tanong, nagkaroon nga ba ng konsultasyon man lang sa mga empleyado na gagamitin pala doon ang pera nila para pambili ng shares sa Meralco?

Hindi na bago ang ganitong gawi ni Garcia. Kumbaga, dating gawi niya na ang gamitin ang pera ng GSIS sa mga investments na hindi man lamang napag-usapan o nakonsulta sa mga kontributor dito tulad na lang ng pagbili nya noon ng mga mamahaling paintings. 

Dapat alalahaning ni Garcia na hindi niya sariling pera ang ginagamit sa Meralco. Kung sakali mang manalo ito sa legal na laban upang makuha sa mga Lopez ang kontrol ng Meralco, may kasiguruhan bang sa mga miyembro ng GSIS babalik ang benepisyong ito kung tumaas man ang dibidendong makukuha mula sa Meralco? Ibang usapin pa kung bababa nga ba ang presyo ng kuryente.

May 31, 2008

Matapos ang mainit na balita tungkol sa paghaharap-harap ni Pangulong Arroyo kasama ang kanyang gabinete at ang mga Lopez at opisyal ng Meralco sa Panglao, Bohol noong Martes, Mayo 20, tila walang linaw pa ring makikita ang mga consumers kung paano mapapababa ang presyo ng kuryente. 

Tila nauwi yata ang usapin sa kung paano mareresolba ang umano’y “gusot” sa pagitan ng Meralco at ng presidente ng Government Service Insurance System na si Winston Garcia. Inutusan ni Pangulong Arroyo si dating National Economic and Development Authority (NEDA) Chair at ngayo’y Secretary ng Commission on Higher Education (CHED) na si Romulo Neri na pag-aralan ang isyu at gawan ng mga panukalang aksyon ukol dito.

Ang usapin ay kung paano mapapababa ang presyo ng kuryente. Nagkataong nasa Meralco tayo, at dito rin pinakamataas ang singil sa kuryente sa Pilipinas. Subalit ang usapin sa mataas na singil ay hindi lang masasagot o maayos kung mapapalitan ng GSIS ang mga Lopez sa pagkontrol sa Meralco.

Unang-una, hindi sigurado ang mga konsyumer na interes nga nila ang dadalhin ng mga uupong kinatawan ng GSIS sa Meralco kung madadagdagan man ang silya nito sa Board ng Meralco. Hindi masyadong nagkakalayo ang shares ng Lopez sa shares ng gobyerno sa pamamagitan ng mga ahensya nito tulad ng GSIS, SSS, Land Bank, at DBP. Lamang lang ng 2 porsyento ang Lopez. Subalit sa loob ng napahabang panahon, hindi nagamit nang husto ng gobyerno ang kanyang malaking shares o pwesto sa Board ng Meralco upang itulak ang interes ng mga konsyumer o kahit man lang sa ngalan ng mga konsyumer ay kalkalin ang mga records nito noon pa.

Pangalawa, ang isang nagpapataas sa sinisingil sa atin ay ang mahal na ibinabayad para sa kuryenteng binibili ng Meralco. Ang mga pinagkukunan nito ng kuryente ay mga independent power producers (IPPs) – dalawa dito ay pag-aari ng mga Lopez –, Napocor, at wholesale electricity spot market (WESM).

Totoong mas mataas ang singil ng IPPs ng Meralco kung ikukumpara sa sinisingil ng Napocor. Subalit ang Napocor man ay may kasalanan din sa mataas na singil sa kuryente. Ganundin ang WESM at ang Power Sector Assets and Liabilities Management Corporation (PSALM).

Maaari pang mas mababa ang sinisingil ng Napocor sa atin kung wasto at eksakto ang komputasyon nito sa dapat singilin sa atin. Noong 2004, P200 bilyon ng kabuuang utang nito ay kinarga na ng national government. Subalit tila walang pagbabago sa sinisingil nito sa atin. Ito kaya ang dahilan kung bakit hindi na ito nag sumite ng adjustments para sa generation charge at exchange rate noong 2006 at baka masilip pa itong hindi nya pagpapababa ng kanyang rate? Batay sa komputasyon ng ERC, umaabot sa mahigit P10 bilyon ang dapat ibalik sa mga konsyumer.

Ang mga IPP contracts ng Napocor na ipinasa na ngayon sa PSALM ay mahal din. Kung tutuusin patuloy itong sinisingil sa atin sa pamamagitan ng GRAM at ICERA na inaprubahan ng ERC. Ang mga IPPs rin ng NPC ang ilan sa may mataas na presyo ng kuryenteng ibinebenta sa WESM.

Pangatlo, labas din sa Meralco ang pagsagot sa mataas na presyo ng kuryente nabibili sa WESM. May kinalaman ang ERC sa patuloy na pagiging mataas na singil sa WESM. Ang naging desisyon ng ERC noong nakaraang taon na mapawalang-sala ang PSALM sa pagmanipula ng presyo sa WESM noong 2006 ay nagpapatuloy lamang sa maaaring anomalya o kaduda-dudang mga nangyayari sa trading sa WESM na nagreresulta sa mataas na singil dito.

Ang pagtanggal sa VAT sa kuryente ay isang aksyong magpapababa sa presyo ng kuryente pero wala ito sa kontrol ng Meralco.

Marami pang mga dahilan kung bakit hindi lang dapat naka-sentro sa Meralco ang mga aksyong pinag-aaralan o pinag-iisipang gawin ng gobyerno upang tugunan ang mataas na singil sa kuryente. Dapat yata’y tingnan rin nito ang sarili. Sana… tunay ngang naghahangad ng pagbaba ng singil sa kuryente ang mga ginagawang aksyon ngayon ng gobyerno at hindi sa kung ano pa mang dahilan o interes.

May 24, 2008

Iyong sinasabi ni Congressman Luis Villafuerte na “ghost deliveries” ng mga IPPs ng Meralco ay nangyayari rin sa mga IPP ng gobyerno. Ang isang pangalan ng “ghost deliveries” ay PPA or purchased power adjustment na nakikita pa natin noon sa ating mga electric bill bago binago hitsura ng electric bill natin noong 2003. Nakikita pa natin noong halos magkapantay ang ibinabayad natin sa PPA at sa aktwal na nakonsumo natin noon.

Tinatawag na ghost deliveries o PPA kasi sinisingil tayo sa kuryenteng hindi naman na-generate  at na-deliver. Ito ay dahil nakasaad ito sa kontrata sa mga IPPs (ng Meralco man o ng Napocor) na kailangang bayaran ang IPP sa kinontratang kuryente magamit man ito o hindi. “Take or pay” ang tawag dito. Hindi na kita ngayon ang PPA sa ating electric bill. Ito ay nakapaloob na sa generation charge, kung saan ang bayarin dito’y umaabot sa hindi bababa sa 50 porsyento ng kabuuang bayarin natin sa kuryente.

Sa ika-27 ng Mayo ay magkakaroon ng Stakeholders Meeting ang Meralco. At habang papalapit ang araw na ito ay asahang lalong iinit ang usapin sa Meralco at kung anu-ano pang baho o kahinaan ng Lopezes ang lalabas o mapag-uusapan.

Para sa ating mga konsyumer, magandang gamitin ang oportunidad na ito upang lalo pa nating igiit na ang interes natin ang dapat mangibabaw. Hindi nangangahulugang kapag mas tumaas ang shares o pagmamay-ari ng GSIS sa Meralco ay isinusulong na nito ang interes nating mga konsyumer. Huwag nating asahan ito laluna ang tagapagsalita nito ay si Winston Garcia na kwestiyonable rin ang kredibilidad at tunay na intensyon sa pagpupursige sa usaping ito.

May 19, 2008